အလွန်ရှားပါးသော ဉာဏ်ရည် The Rarest Intelligence
အာရုံကြောသိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ အမြင့်မားဆုံးသော ဉာဏ်ရည်သည် ထိုအရာများနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားပါသည်။ လူအများစုသည် ထိုဉာဏ်ရည်မျိုးကို ဘယ်သောအခါမှ မပြုစုပျိုးထောင်နိုင်ကြသော်လည်း၊ ယင်းစွမ်းရည်ရှိသူများသည် မိမိတို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားသူများထက် တိတ်ဆိတ်စွာပင် ပိုမိုတိုးတက်ကြီးထွားလာတတ်ကြပါသည်။ According to neuroscientists, the rarest intelligence is something entirely different. Most people never develop it, and those who do quietly outgrow everyone around them.
Metacognition
"မိမိ၏ တွေးတောပုံကို ပြန်လည်စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်စွမ်း" - အမြင်ကန်းစွာ တုံ့ပြန်ခြင်းမပြုဘဲ၊ အလိုအလျောက် (Autopilot) စနစ်ဖြင့် မောင်းနှင်ခြင်းမရှိဘဲ မိမိ၏စိတ်ကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ လက်တွေ့ကျကျ စောင့်ကြည့်နိုင်ခြင်း။ "The ability to think about your own thinking." Not reacting blindly, not running on autopilot, but observing your mind in real time.
လုပ်ဆောင်ချက် (၄) ရပ် The Four Pillars
Metacognition တွင် အောက်ပါစွမ်းရည်များ ပါဝင်ပါသည်- Metacognition involves these core abilities:
Noticing
မိမိ၏ အတွေးများကို သတိပြုမိခြင်း။ Noticing your thoughts.
Questioning
မိမိ၏ တုံ့ပြန်ပုံများကို ပြန်လည်မေးခွန်းထုတ်ခြင်း။ Questioning your reactions.
Interrupting
ခံစားချက်အရ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မှုများကို ကြားဖြတ်တားဆီးခြင်း။ Interrupting emotional reflexes.
Updating
ယုံကြည်ချက်များကို အသေအလဲ ကာကွယ်နေမည့်အစား အသစ်ပြန်လည်မွမ်းမံခြင်း။ Updating beliefs instead of defending them.
Anterior Prefrontal Cortex
"နေပါဦး... ငါ ဘာကြောင့် ဒီလိုတုံ့ပြန်လိုက်တာလဲ" ဟု သင့်ကိုယ်သင် မေးလိုက်တိုင်း သင့်ဦးနှောက်၏ အလုပ်လုပ်ပုံသည် စတင်ပြောင်းလဲလာပါသည်။ မိမိ၏ အတွေးများကို ပြန်လည်စောင့်ကြည့်သောအခါ ဤဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းသည် စတင်အလုပ်လုပ်လာကြောင်း အာရုံကြောသိပ္ပံပညာရှင်များက တွေ့ရှိခဲ့ကြပါသည်။ Every time you say "Wait, why did I react like that?" your brain starts changing. Neuroscientists found that when you observe your own thoughts, a region called the anterior prefrontal cortex activates.
ဤအစိတ်အပိုင်းသည် အက်ရှင် သို့မဟုတ် ခံစားချက်များအတွက် မဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ကြည့်သုံးသပ်ရန် (Self-observation) သီးသန့်ဖြစ်ပြီး၊ သင့်ဦးနှောက်က ၎င်း၏ အာရုံစိုက်မှုကို အတွင်းဘက်သို့ လှည့်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ This region isn't for action or emotion; it's for self-observation. Your brain literally turns its attention inward.
မိမိကိုယ်တိုင် ပြင်ဆင်နိုင်သော စနစ် Self-Editing System
လူအများစုသည် မိမိတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆော့ဖ်ဝဲလ် (Mental software) ကို အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်စေကြသော်လည်း Metacognition ကတော့ ကွဲပြားပါသည်။ ၎င်းသည် အလုပ်လုပ်နေစဉ်မှာပင် မိမိ၏ ပရိုဂရမ်များကို ကိုယ်တိုင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်နိုင်သော ကွန်ပျူတာတစ်လုံးနှင့် တူပါသည်။ Most people run their mental software automatically. Metacognition is different—it’s like a computer that can edit its own programs while running.
Neuroelectric Remodeling
ဤသည်မှာ စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ဆန် အတွေးအခေါ်သက်သက် (mindset wacko wacko fluff) မဟုတ်ပါ။ သတိပြုမိခြင်း (Awareness) က သင့်ဦးနှောက်၏ ဖိုင်စနစ်ကို ပြင်ဆင်ပေးသည့် အာရုံကြောနှင့် လျှပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု (Neuroelectric remodeling) တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ This isn’t "mindset wacko wacko fluff." It is a neuroelectric remodeling. Awareness edits the file system of your mind.
မာန (Ego) ၏ ရန်သူ The Enemy of the Ego
Metacognition သည် အလွန်သက်သောင့်သက်သာမရှိသော အခြေအနေဖြစ်သောကြောင့် လူအများစုမှာ မပြုစုပျိုးထောင်နိုင်ကြပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းစွမ်းရည်သည် ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မည့်အစား ခေတ္တရပ်တန့်ရန်၊ အသေအလဲ ကာကွယ်နေမည့်အစား မေးခွန်းထုတ်ရန်နှင့် မိမိ၏ကျရှုံးမှုများကို ရိုးသားပွင့်လင်းစွာ စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ Most people never develop this because metacognition is extremely uncomfortable. It requires pausing instead of reacting, questioning instead of defending, and watching yourself fail honestly.
"သင့်၏ မာန (Ego) သည် ထိုအရာများကို အလွန်မုန်းတီးပါသည်။" "And your ego hates this."